About this standard
Whakaraka is a term used to describe Māori hand, stick, and string games that develop and demonstrate dexterity, coordination, timing, and skill.
Whakaraka may be performed using hands or with implements such as flax, stones, sticks, or string, in accordance with iwi or hapū traditions.
Level: 3
Credits: 6
Video transcript
Narrator: Unit Standard 15020, Perform Whakaraka, Level 3.
This video gives examples of Whakaraka that can be used to demonstrate the categories of: Hand Games, Stick Games, String Games.
This assessment requires the student to perform items from memory demonstrating competency. It is also expected that this assessment can be performed in a public setting.
Students from the Skill New Zealand Rangatahi Maia programmes of Manaakitanga Aotearoa Trust in Rotorua are featured in this video.
Hand Games. A game whereby each opponent tries to catch the other out with a mirror action.
Ko tēnei te kemu mā ngā ringaringa. Kei tēnei taha ko Anaru. Kei tērā atu taha ko Hiwaroa. Ko te ingoa o tēnei kemu ko Whakaropiropi Ai.
Ae, hariru!
Kei te reri koe?
Ae, tīmata!
Kei te reri koe e taku teina?
Whakaropiropi Ai?
Whakaropiropi Ai?
Ae!
Tēnei me te hū mai
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai rā!
Kia ora, kia ora
Aue, aue, aue!
Tīmata! Tahi anō?
Ae
Tahi anō Ae
Tēnei me te hū mai…hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai rā!
Kia ora kia rua ki a Hiwaroa.
Kia ora, kia ora
Tīmata! Kua mutu?
Rua anō? He aha?
Rua anō? Ae
Tēnei me te hū mai … Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai ra!
Kei te hē, kei te hē! Ko Anaru Ae!
Kua mutu?
Kao! kei te hē!
Kia kaha
Tīmata!
Tahi anō?
Tahi anō?
Ae!
Tēnei me te hū mai Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai rā!
Hū mai!
He aha te karanga, he aha te karanga
Kia rua na Anaru
E kii, e kii!
Kua tae mai te toa!
Titiro mai!
Rua anō? Rua anō?
Ae Ko te whakamutunga.
Ae! Tēnei me te hū mai ….
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai! Hū mai!
Hū mai rā! Ko Anaru. Koia te toa. Te hokinga mai
Ko te ingoa o tēnei kemu, ko Hei Tama! Tū Tama!
Tīmata!
Ko wai kei te tīmata?
Ko au hoki!
Tahi. Hei tama! Tū tama! … Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! rā!
Kia ora, kia ora!
Tīmata!
Rua…hei tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! rā! Tū tama! rā!
ka pai, ka pai!
Kia kaha, kia kaha
Kaua e tangi ko wai to mama?
Tīmata!
Toru anō! Ae!
Hei tama! Tū tama!!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! rā! Tū tama! rā!
Hūakina ngā karu, poai!
Tīmata!
Tahi anō?
Ae! Hei tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! rā! Tū tama! rā!
Ko Anaru
Ae, ae, ae! Ka pai, ka pai
To whanaunga pea? Ae, ae, ko taku pepi
Tīmata!
Taihoa! taihoa! Kua pau te hau?
Kao kei te hē! Ae, ae, ae!
A, ko te mutunga, ne? Ae. Ae.
Rua anō? Hei tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! Tū tama!
Tū tama! rā!
Ringa pakia!
Ka mate! ka mate!
Ka ora! ka ora!
Ka mate! ka mate!
Ka ora! ka ora!
Tēnei te tangata puhuruhuru!
Nāna i tiki mai whakawhiti te rā!
Upane! upane!
Upane! kaupane! whiti te rā!
Hi!
Stick games
Games that we use to enhance hands and eye coordination
Kei hea rā koe? Tahi, rua, toru, wha!
Kei hea rā koe?
Kei hea rā koe, e taku wahine?
Taku wahine purotu e … toro ana te aroha e.
Kei hea rā koe?
Kei hea rā koe, e taku toa e?
Whakakapakapa te manawa e … toro ana te aroha e.
Haere mai rā
Haere mai rā kia piri-tahi tāua e … kia romiromi e.
Mahea ake rā o whakamatanga… kia mirimiri e.
Haere mai rā
Haere mai rā kia piri-tahi tāua e…kia romiromi e.
Mahea ake rā o whakamatanga…kia mirimiri e.
Hui e. Taiki e!
String Games. Games that were used to practice dexterity.
Koinei ngā mahi whai a te iwi Māori.
Titiro, te whetū o te tonga. Ka pai neh?
Ae, ka rawe, ae he ataahua
E noho. Kia rite!
Ae, kua reri
He tahi taimana. Ae.
Ko Awhina te toa. Ka pai
Kia rite anō!
He rua taimana!
Ko Pryor te rangatira.
Kia rite anō!
Ae, haere tonu. Haere tonu
Hi pitipiti moana
Kei a Pryor te wikitoria. Ka pai
Kia rite anō!
He wha taimana
Ko Pryor te rangatira mō te rā.
Turuki! turuki!
Paneke! paneke!
Turuki! turuki!
Paneke! paneke!
Haramai te toki! haumi e, hui e, taiki e!
Perform Whakaraka (8:42 mins)
Watch examples of whakaraka that can be used to demonstrate the categories of the level 3 unit standard 15020, Perform Whakaraka